En Galicia hai 3 bloques ou zonas onde se fala con características determinadas:
Bloque Occidental
Bloque central
Bloque Oriental
Ver mapa das
zonas
Nota:
Na fonoloxía, o vocalismo de vocais media-abertas representadas por maiúsculas.
Nos exemplos, cando haxa formas non normativas, as formas correctas van entre parénteses.
Visita o vocalismo galego
Bloque Occidental
·
Metafonía: Isto é que utilízase vocais pechadas ou abertas en posición tónica, por influencia da última vocal átona: "posto", "neve", "Ela" en vez de /pOsto/, /nEve/, /ela/.
·
Seseo explosivo, é dicir cambio do son "z" por "s", ó comezo de sílaba: "sapato" en vez de "zapato"
·
Gheada: Pronunciar "gh" (parecido o "j" castelán) en vez de "g": "ghato" en vez de "gato"
- Terminación: -án, -áns para o masculino e feminino: "meu irmán, miña irmán" (en vez de "meu irmán, miña irmá")
- Cheismo e teísmo: Emprego incorrecto dos pronomes "te" e "che". Visita a nosa sintaxe.
- Vocal temática analóxica: colleches, vendestes (colliches, vendistes)
- Vocal radical analóxica: foches, fostes (fuches, fostes)
Este bloque ten 2 áreas: ver mapa das áreas
ÁREA FISTERRÁ
- Seseo explosivo: "faser, cosíña" ( en vez de "facer, cocíña")
- Cheismo
- As persoas P4 eP5 do irnperf., pluscuam e condic. son esdrúxulas: cantábamos (en vez de "cantabamos")
- Os perfectos rematan en "-o": cantano, colleno (cantaron, colleron)
- Imperfecto rematados en -iña (en vez de "-ía")
- Formas: "valo, vala, sallo, salla" ("vallo, valla, sallo, salla")
ÁREA PONTEVERESA
Subárea Hia-Umia (0 Sainés) e Subárea do Verdugo (0 Morrazo)
- Seseo Implosivo: O mesmo có explosivo pero a final de sílaba /bes/ (vez)
- P4 e P5 dos pasados son graves: "cantabamos", "cantaramos", que é o correcto.
- Crase do hiato oa en ó: fillá, avó (filloa, avoa)
Subárea do Miño (Tudeuse)
- Nasalización: cantén, cantarén (cantei, cantarei)
- Pechazón do e por influxo dunha e da sílaba fmal: quere, fixeche (quEre, fixEche) e ás veces sen existir ese contacto: papel, muller (papEl, mullEr)
- Suxeito "Tu" (ti)
Subárea Limia Baixa ( Limega) : OURENSE
- Pechazón do "e" por influxo dun "e" da sílaba final
- Crase do hiato oa en o
- Plural : ca-n, ca-ns.
Bloque Central
·
Gheada na metada occidental
·
Ditongo "oi": "moito", como o correcto
·
Plural en "-s" cas, xamós (cans, xamóns)
·
Terminación en "-ao", "á": o irmao, o irmá. (irmán)
Aquí hai unha área: ver mapa das áreas
ÁREA MINDONIESE
Abertura de vocais en verbos : cantEmos. colIEmos (que deberían estar pechadas: "cantemos, collemos")
- Engaden un "-i" o final dos verbos: "puxoi, miroi, poñiai" (púxoo, mírao, poñíaa)
- Seña, esteña (sexa. estea)
- Sallo, salla (saio, saia,)
- Imperativo: sen (se)
- Faigo, faiga, (fago, faga)
- Llelo (1lo)
- Cantábamos, colléramos(Cantabamos, colleramos)
COMPARTE CON OUTRAS ÁREAS:
- Metafonía: "Ela, medo" (en vez de "ela, mEdo")
- Seseo implosivo: Lus (1uz)
- Gheada, incluso no grupo "ng": domingho
- Ditongos "ui" : "muito, truita" ("moito, troita")
- Parteu (partiu)
Bloque Oriental
·
Terminación en "-ao", "a" : o irmao, o irmá. (irmán)
·
Epéntese do "i" en sílaba final: mutio, pacio, preguicia (muto, pazo, preguiza)
·
Conservación do "u": cuanto, cual, cuatro, cuando (canto, cal, catro, cando)
·
Reducción do ditongo "ai" ante "x": baxo, caxa (baixo, caixa)
·
Plurais en "is" dos sustantivos rematados en "-n" ou "l": xamois, cais (xamóns, ca/es)
·
Morfema verbal "-is" na P5: cantais, cantabais, cantarais (cantades, cantabades, cantaredes)
·
Morfema verbal "-steis" nos perfectos: cantasteis (cantastes)
·
Formas verbais fais, fain, teis, tein, pois, poin (fas, fan, tes, ten, pos, pon)
·
Formas verbais con nasal: cantein, von, están (cantei, vou, estou), como ocurría na parte occidental
·
Pronome "-o" enclítico tralo verbo rematado en ditongo: deixouo, canteio, haias (deixouno, canteino, hainas)
·
Pronome "tu" ("ti")
Este bloque ten 3 áreas: ver mapa das áreas
AREA ASTUR GALEGA
1. Mantense o "-l-" intervocálico: calente. abolo (quente, avó)
2. Palatalización do "1" en "ll": llúa, lleite, ella, caballo (1úa, lelte, ela, cabalo)
- Mantense o "O" ante nasal: pOnte. fOnte
- Tamén se abren outras que deberían ser pechadas: xamÓn. PantalÓn
- Os rematados en "-in"' fan o plural en "-íus": paxarin - paxarius (paxarin, paxaríns)
- E o feminino en"- ía": vecia (veciña)
- Artigos: el, lo (o)
- Demostrativos : estos. esos, aquelos. elos (estes. ese, aqueles, eles)
9. A vocal nos perfectos son todas abertas : colIEra, vendEra, fixEra, viñEra (collera. vendera, fixEra, viñeEra)
ANCARESA
- Gheada
- Vocais nasais: agua, gslia (algunha, galiña)
- Palatalización de /a/ en /â/ ou /e/: irmâ, fiâr (irma, fiar)
- Desaparición do -n final : partí, collí, dixe (partín. collín, dlxen)
ZAMORANA
- Teísmo
- Os pronomes tónicos nós, e vós ten o timbre pechado
- Desaparición do "-n" final : partí, collí, dixe
- Ditongo "ou" dá "oi": dois, oito (dous, outros)
- Palatalización do "a" átona: Câldeiro.
